Toksoplazmoza w ciąży – objawy i leczenie

Wiele przyszłych mam nie zdaje sobie sprawy z obecności pasożyta Toxoplasma gondii w ich bezpośrednim otoczeniu. Zarażonej kobiecie pasożyt nie szkodzi. Tymczasem może on być niezwykle groźny dla nienarodzonego jeszcze dziecka.

 

toksoplazmoza_duze

 

Toksoplazmoza jest wywołana przez pierwotniaka - Toxoplasma gondii. Występuję dość powszechnie, bo u około 200 ptaków i ssaków, jednakże to koty są jego ostatecznym żywicielem. Po przedostaniu się do organizmu kota pierwotniak rozpoczyna rozmnażanie. Powstałe oocysty wydalane są z kałem kota. Po wyschnięciu kału z wiatrem i kurzem oocysty rozsiewane są praktycznie wszędzie: na glebę, owoce, warzywa, otwarte studnie. I to właśnie one stanowią źródło zakażenia. Mogą bezpośrednio zarazić człowieka lub najpierw dostać się do organizmu zwierząt takich jak: bydło, owce, ptaki, by później przez przetwory mięsne zarazić człowieka.

 

Toksoplazmoza - jak dochodzi do zarażenia?

Człowiek może zarazić się toksoplazmozą spożywając zanieczyszczone owoce i warzywa oraz przez zjedzenie niedogotowanego mięsa. Możliwe jest również przedostanie się oocytów do organizmu człowieka  przez ranki w uszkodzonym naskórku lub przez spojówki (najczęściej dotyczy to lekarzy weterynarii i ludzi mających stały kontakt ze zwierzętami).

 

Objawy toksoplazmozy

Z przewodu pokarmowego człowieka pasożyt przedostaje się do węzłów chłonnych, mięśni, mózgu, rdzenia kręgowego i gałek ocznych powodując:

  • powiększenie węzłów chłonnych
  • złe samopoczucie
  • zapalenie mięśnia sercowego
  • zapalenie opon mózgowych

W wielu przypadkach przebieg choroby jest zupełnie bezobjawowy, a o przebyciu toksoplazmozy świadczą jedynie przeciwciała IgG.

 

Dla zdrowego dorosłego człowieka toksoplazmoza nie stanowi zagrożenia. I często nawet nie wiemy, że już ją przeszliśmy, czy że nabyliśmy na nią odporność (na toksoplazmozę choruje się jak na ospę – raz w życiu). Zupełnie inaczej sytuacja przedstawia się dla nienarodzonego dziecka.

 

Toksoplazmoza w ciąży 

W związku z tym, że u osób dorosłych choroba najczęściej przebiega bezobjawowo zdarza się że kobieta ciężarna nie zdaje sobie sprawy, iż przechodzi bardzo groźną dla dziecka infekcję. Tymczasem pasożyt poprzez zarażoną matkę może przedostać się przez łożysko, dotrzeć do płodu i uszkodzić rozwijające się narządy płodu.

 

W szczególności toksoplazmoza jest niebezpieczna dla mózgu (powoduje wodogłowie, małogłowie, zwapnienie śródmózgowia), wzroku (uszkadza siatkówkę oka powodując ślepotę lub niedowidzenie) i wątroby dziecka.

Obecnie uważa się, że jeśli zarażenie kobiety nastąpiło jeszcze przed zajściem w ciążę w takiej sytuacji pasożyt nie ma szans, by przedostać się z organizmu matki przez łożysko do organizmu dziecka. Płód nie jest wówczas zagrożony. Niestety świeża infekcja u ciężarnej wywołuje najczęściej zapalenie łożyska i przejście tą drogą pasożytów do płodu. Samo zarażenie się toksoplazmozą nie oznacza od razu, że dziecko też będzie zarażone. Ryzyko przeniknięcia toxoplazma gondi przez łożysko jest różne w zależności od trymestru ciąży. Wynosi: 25 % w pierwszym trymestrze, 50 % w drugim i około 65 % w trzecim trymestrze. Ale jeśli już przeniknie ryzyko toksoplazmozy wrodzonej u płodu jest największe w pierwszym trymestrze – 75 %, mniejsze w drugim – około 50 %, a w trzecim trymestrze już tylko około 5 %.

 

Zarażenie toksoplazmozą w pierwszym trymestrze ciąży powoduje bardzo duże uszkodzenie płodu, które w większości przypadków kończy się śmiercią dziecka lub/i samoistnym poronieniem.  Zdarza się także że dziecko rodzi się pozornie zdrowe, a toczące się, nierozpoznane zakażenie powoli uszkadza mózg lub gałkę oczną  dziecka prowadząc do niedowidzenia lub upośledzenia umysłowego. 


Szacuje się, że w Polsce rocznie rodzi się ok 300 dzieci z toksoplazmozą wrodzoną. 70% zarażonych prenatalnie maluchów nie ma żadnych objawów. U niektórych z nich mogą ujawnić się niekorzystne następstwa w układzie nerwowym, słuchowym czy wzrokowym w późniejszym wieku, ale nie muszą. U pozostałych 30% noworodków pojawiają się różne objawy tuż po urodzeniu, a około 10 % z nich ma ciężki przebieg. Śmiertelność okołoporodowa z powodu toksoplazmozy wrodzonej u dzieci wynosi 8 %.

 

 

Toksoplazmoza badania

Toksoplazmozę diagnozuje się dość prosto, na podstawie laboratoryjnych badań krwi w kierunku występowania w niej przeciwciał IgG i IgM. W zależności od otrzymanego wyniku mamy następujące możliwości:

  • IgG (-), IgM (-) – brak odporności, badania kontrolne co 3 miesiące i profilaktyka toksoplazmozy.
  • IgG (+), IgM (-) - oznacza przebyte w przeszłości zarażenie. Jeżeli IgG jest znacznie podwyższone należy powtórzyć badanie po okresie trzech tygodni.  Jeżeli poziom się nie zmienia, nie trzeba leczyć, ani dalej kontrolować, jeżeli następuje wzrost, należy rozpocząć leczenie.
  • IgG (-), IgM (+) – jest to wynik nieswoisty, kontrola za trzy tygodnie, jeżeli wynik taki sam – ciężarna seronegatywna, nie wymaga leczenia, wskazana kontrola za trzy miesiące.
  • IgG (+), IgM (+) – przy obecności objawów należy rozpocząć leczenie. Przy braku objawów należy powtórzyć badanie po trzech tygodniach.

Leczenie należy rozpocząć przy wzroście IgG co najmniej o 2 rozcieńczenia lub gdy miano IgG jest wysokie, przy dodatnim mianie IgM. 
W przypadku otrzymania wyniku dodatniego IgM lub wyniku, który jest niepewny (niski wynik dodatni) lekarz skieruje na dodatkowe badania krwi w kierunku tzw. awidności, czyli wieku przeciwciał. Dzięki niemu będzie w stanie określić przybliżony okres zarażenia (przed ciążą, czy po zajściu w ciążę) i określić czy jest ono groźne dla dziecka.
Toksoplazmoza ma bardzo charakterystyczny przebieg i zachowanie przeciwciał. Dlatego ważne jest aby określić poziom przeciwciał jeszcze przed zajściem w ciążę i jeśli zaistnieje taka potrzeba powtarzać je w trakcie ciąży. Dzięki temu lekarz będzie w stanie stwierdzić czy faktycznie ma do czynienia z toksoplazmozą groźną dla dziecka i czy należy wdrożyć leczenie.

 

Leczenie toksoplazmozy

Najbardziej skuteczne są leki przeciwpierwotniakowe w połączeniu z sulfonamidami. U ciężarnych stosuje się antybiotyki z grupy makrolidów (Rovamycyna). Jeśli stwierdzono toksoplazmozę, ciężarna będzie musiała przyjmować leki do końca ciąży.
Po porodzie u dziecka przez rok należy seryjnie określać poziom przeciwciał IgG i IgM. Warto też wykonać dodatkowe badania: słuchu, wzroku, USG wątroby i mózgu.

 

Profilaktyka toksoplazmozy

Profilaktyka toksoplazmozy to przede wszystkim zalecenia dietetyczno-higieniczne odpowiednie dla toksoplazmozy. A więc:

  • Każdą mięsną potrawę starannie poddawaj obróbce cieplnej. Unikaj mięsa surowego, marynowanego, grilowanego lub wędzonego.
  • Przed spożyciem możesz przechowywać mięso w zamrażarce (niska temperatura niszczy cysty pierwotniaka).
  • Dokładnie myj ręce oraz naczynia, które miały kontakt z surowym mięsem. Surowe mięso najlepiej krój na osobnej, szklanej desce. Sparz ją wrzątkiem po każdym użyciu.
  • Dokładnie myj owoce i warzywa, a następnie obieraj je ze skóry.
  • Pij przegotowaną wodę i przegotowane mleko.
  • Pracując w ogrodzie używaj rękawic, szczególnie jeśli będziesz miała kontakt z ziemią.
  • Unikaj kontaktu z obcymi kotami i ich odchodami. Jeśli masz kota poproś partnera, aby to on sprzątał kuwetę. Najlepiej jeśli będzie wyparzał ją wrzątkiem. 
  • Karm kota suchym pokarmem lub pokarmem z puszki. Jeśli to możliwe, nie wypuszczaj kota na dwór.
  • Chroń żywność i wodę przed karaluchami i muchami. One również mogą przenosić pasożyty.

 

Zanim zajdziesz w ciąże wykonaj badania w kierunku obecności przeciwciał toksoplazmozy. Ułatwi to jednoznaczne stwierdzenie czy przeszłaś toksoplazmozę czy nie. Jeśli wyniki są negatywne powtarzaj badania w każdym trymestrze ciąży.

Polecane artykuły
Komentarze
Dodaj komentarz
Aktualnie brak komentarzy dla wpisu