Data modyfikacji:

Asperger? Zespół Aspergera u dzieci

Autor: Karolina Wojtaś

Choć zespół Aspergera jest uważany za stosunkowo nowe zaburzenie, tak naprawdę przypadki jego występowania były opisywane już nawet kilkadziesiąt lat temu. Na czym dokładnie polega zespół Aspergera, co w zachowaniu dziecka może na niego wskazywać i jakie postępowanie terapeutyczne uważa się dzisiaj za najbardziej słuszne?

 

zespół Aspergera u dzieci

 

Co to jest zespół Aspergera?

Na wstępie należy wyraźnie zaznaczyć, że zespół Aspergera nie jest chorobą – z tego względu niepoprawna jest nazwa „choroba Aspergera”. Jest to zaburzenie, w którym diagnozuje się trudności zarówno w nawiązywaniu, jak i utrzymywaniu relacji z innymi osobami.

Zespół Aspergera należy do spektrum autyzmu – podobne objawy to wspomniane już problemy z nawiązywaniem kontaktów i podtrzymywaniem znajomości, trudności w wyrażaniu swoich emocji oraz potrzeb czy odczytywaniu ich u innych (czyli z komunikacją), a także nietypowe, zazwyczaj bardzo ścisłe zainteresowania i zachowania, które nazywamy stereotypowymi – czyli sztywne, zawsze takie same, regularnie powtarzane.

Niemniej zespół Aspergera to nie autyzm (często zdarza się, że oba zaburzenia traktowane są jako tożsame). Najważniejszą różnicę stanowi rozwój intelektualny, który w autyzmie może być zaburzony, natomiast nie jest taki w zespole Aspergera. Ponadto jednym z pierwszych objawów autyzmu jest opóźnienie mowy, którego nie stwierdza się w zespole Aspergera – dziecko zaczyna mówić w przewidywalnym czasie i zazwyczaj mówi dużo.

Przyczyny - dlaczego zespół Aspergera występuje u dzieci?

Choć medycyna wciąż „idzie” do przodu, nadal nieznane są przyczyny występowania zespołu Aspergera. Lekarze jedynie przypuszczają, że prawdopodobieństwo wystąpienia u dziecka specyficznych objawów rośnie, jeśli symptomy prezentowane są także przez jego rodziców – innymi słowy, w grę wchodzą czynniki genetyczne.

Nie jest to jednak wyjątkowo zaskakujące czy nowe przypuszczenie. O tym, że zespół Aspergera może mieć podłoże w genach, mówił już Hans Asperger – austriacki lekarz, który po raz pierwszy opisał przypadki dzieci borykających się z tego typu problemami.



Objawy zespołu Aspergera – co powinno zaniepokoić rodziców?

Zespół Aspergera nie jest zaburzeniem, które łatwo zdiagnozować – objawy są bowiem bardzo niespecyficzne. U większości dzieci problem stwierdza się dopiero w okresie szkolnym, nierzadko dopiero dzięki sygnałom od nauczycieli. Warto zatem wiedzieć, że symptomy, które mogą świadczyć o zaburzeniu, to:

  • Trudności w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami

Rodzice często zauważają, że dziecko niechętnie przystępuje do wspólnych zabaw, unika kontaktu z innymi maluchami, trzyma się na uboczu. Zazwyczaj dzieci takie uznawane są za nieśmiałe czy wyjątkowo wrażliwe, podczas gdy przyczyną zachowania może być właśnie zespół Aspergera.

  • Nietypowe zachowanie

Dzieci z tego typu zaburzeniem często uważane są za rozpieszczone i zwyczajnie niegrzeczne – zwłaszcza w okresie, w którym „wybryki” trudno już usprawiedliwić wiekiem. Przez nietypowe zachowanie rozumie się trudności z dopasowaniem się dziecka do ogólnych zasad społecznych. Może być to więc ciągłe wiercenie się na krześle (nawet ciągłe wstawanie i ponowne siadanie), zadawanie pytań, które można określić jako „nie na miejscu” czy nieustanne komentowanie wszystkiego, co dzieje się dookoła.

  • Wąskie zainteresowania

Dzieci z zespołem Aspergera często nazywa się „małymi geniuszami”. W istocie jednak chodzi nie tyle o bardzo wysoki poziom intelektualny, co o wąskie zainteresowania, które tzw. „aspiki” (pieszczotliwa nazwa dziecka cierpiącego na to zaburzenie) usilnie zgłębiają.

  • Stereotypowe zachowania

Dzieci z zespołem Aspergera wyróżnia duża niechęć do zmian. Innymi słowy nie są to maluchy, które cenią sobie niespodzianki – zmiana planu dnia, choćby poprzez wybranie innej drogi do domu, może wywołać w nich lęk, frustrację, panikę czy po prostu złość.

  • Brak umiejętności społecznych

To objaw, który staje się tym bardziej widoczny, im starsze jest dziecko. Brak umiejętności społecznych określa się jako trudności z interpretacją gestów czy min. Osoby cierpiące na zespół Aspergera mają też kłopot z odczytywaniem ironii, aluzji czy bardziej skomplikowanych metafor.

  • Zaburzenia kompulsywne

Ich przykładem jest choćby obgryzanie paznokci, które ma na celu rozładowanie napięcia.

  • Zaburzenia integracji sensorycznej

Zaburzenia integracji sensorycznej mogą objawiać się w dwojaki sposób. Po pierwsze – jako nadwrażliwość na bodźce, co będzie oznaczało strach przed głośnymi dźwiękami, nietypowymi substancjami (lęk przed ciastoliną, niechęć do jej dotykania) czy fakturami. Z drugiej strony mamy obniżoną wrażliwość – będą przejawiały ją dzieci określane jako „żywe srebra”: nieodczuwające strachu, wspinające się na duże wysokości, dotykające wszystkiego, czego nie powinny, o wysokim progu bólu, głośne i bardzo, bardzo energiczne.



Diagnostyka zespołu Aspergera

Niestety, wciąż zdarza się, że dzieci z zespołem Aspergera trafiają do specjalistów bardzo późno, tj. po rozpoczęciu nauki w szkole. Wynika to nie tylko z trudnościami z zauważeniem objawów przez rodziców, ale również z powszechnego poglądu, że dziecku wcześniej i tak nie można pomóc albo że „wyrośnie” ono z nietypowych zachowań.

To oczywiście błędne myślenie, które opóźnia proces terapeutyczny. Jeśli zatem zauważamy w zachowaniu dziecka niepokojące sygnały, to należy udać się do psychologa, psychiatry dziecięcego albo bezpośrednio do poradni psychologiczno-pedagogicznej. Diagnozę ustala się na podstawie kilku wizyt, czasem też na podstawie obserwacji dziecka w domu czy przedszkolu.

Postępowanie z zespołem Aspergerem

Zespół Aspergera nie jest chorobą, więc nie możemy mówić o jego wyleczeniu – nie istnieją leki, dzięki którym dziecko zaczęłoby się zachowywać zgodnie z oczekiwaniami dorosłych. Są natomiast metody, dzięki którym młody człowiek będzie lepiej radzić sobie w społeczeństwie, co może przełożyć się na całe jego dalsze życie. Wśród tych metod wymienia się:

  • Terapię behawioralną

Teoretycznie oparta na systemie nagród i kar, w praktyce dzisiaj stosuje się głównie nagrody. Dzięki temu dziecko jest w stanie np. dokończyć lekcje, wytrwać do końca lekcji bez przeszkadza innym, nie przerywać wypowiedzi innych itp.

  • Trening umiejętności społecznych

Świetna metoda, w której dzieci najpierw odgrywają scenki, a następnie dyskutują o tym, co zaobserwowały i czuły.

  • Terapia kognitywna

Która opiera się na pracowaniu nad trudnościami „tu i teraz” i pozwala dziecku zrozumieć, skąd wynikają doświadczane przez niego trudności oraz w jaki sposób nad nimi pracować.

Dodatkowo standardem u dzieci z zespołem Aspergera jest terapia integracji sensorycznej, która pozwala albo obniżyć wrażliwość na bodźce, albo wręcz przeciwnie – zwiększyć jej poziom. Zajęcia te przeprowadzane są w formie zabawy i zazwyczaj stanowią świetną rozrywkę dla najmłodszych.

Warto poczytać:

  1. „Zaburzenia u dzieci i młodzieży”, Michael Schulte-Markwort
  2. „Zaburzenia zachowania u dzieci. Teoria i praktyka”, Artur Kołakowski


Autor

Karolina Wojtaś

Psycholog, redaktor. Absolwentka Uniwersytetu Gdańskiego, autorka dziesiątek artykułów ułatwiających Czytelnikom zrozumienie mechanizmów psychologii i wprowadzenie ich we własne życie. Regularnie podnosi swoje kwalifikacje i współpracuje z gabinetami w całej Polsce. Prywatnie szczęśliwa żona i mama.

chodzenie

Kiedy dziecko zaczyna chodzić? Jakie są etapy nauki chodzenia?

2021-09-25
Pierwsze samodzielne kroki dziecka to niezwykle ważny, rodzinny moment. Należy jednak pamiętać, że musi go poprzedzić kilka istotnych etapów – stanie z podporą, raczkowanie, a potem chodzenie ze wsparciem. Sprawdź, kiedy dziecko zaczyna chodzić i czy można ten proces… przyspieszyć.
mata piankowa dla niemowlak

Jaka mata piankowa dla niemowlaka?

2021-06-23
Mata piankowa dla niemowlaka raczej nie stanowi obowiązkowego punktu na wyprawkowej liście zakupów. A szkoda, ponieważ jest to gadżet, który powinien być w każdym domu, w którym mieszka niemowlę. Sprawdź, jak liczne są korzyści z użytkowania takiej maty i na co zwrócić uwagę przy zakupie.
inteligencja, badanie inteligencji u dziecka, dziecko

Badanie inteligencji u dzieci

2021-03-02
Większość z nas chciałaby znać swój iloraz inteligencji oraz swojego dziecka. Dowiedz się jak zbadać iloraz inteligencji u dziecka i co zrobić, aby jak najlepiej rozwinąć umysł dziecka.
Dlaczego 3 latek nie mówi - przyczyny opóźnionego rozwoju mowy!

Dlaczego 3 latek nie mówi - przyczyny opóźnionego rozwoju mowy!

2021-02-11
Trzylatek nie mówi? Co zrobić, na co zwrócić uwagę i jakie są najczęstsze przyczyny opóźnionego rozwoju mowy?
Zwierzęta domowe, zwierzątka dla dzieci, zwierzę dla dziecka

Zwierzątka dla dzieci - przegląd najciekawszych zwierząt domowych i nasz wybór

2021-02-02
Dziecko męczy Was o zwierzątko? Sprawdź jakie zwierzęta domowe najlepiej sprawdzą się dla was i co przemawia za posiadaniem psa, czy kota.
wyprawka szkolna

Wyprawka szkolna w czasie koronawirusa – czego nie może zabraknąć?

2020-09-01
Ten rok szkolny będzie inny od pozostałych. Niepokój oraz niepewność jutra towarzyszą nam już od kilku miesięcy. Powrót dziecka do szkoły w takich okolicznościa...
przygotowanie dziecka do dorosłości

5 umiejętności, które przygotują dziecko do dorosłości

2020-08-31
Jakie uniwersalne umiejętności pomogą dziecku wejść w dorosłe życie? Liczy się nie tylko podstawowa edukacja, ale także nauka o tym, jak gospodarować pieniędzmi...