Data modyfikacji:

Laktacja. Jak powstaje mleko?

Autor: Tomasz Nęcki - Lekarz

Jak powstaje mleko? To skomplikowany proces, ale natura opracowała go tak, że mleko pojawia się wtedy, kiedy jest potrzebne i  jest go dokładnie tyle, ile dziecko potrzebuje.

 

 

fot.Pixabay.com

Struktury produkujące mleko w piersiach

Za powstawanie mleka odpowiedzialne  są, obecne w gruczołach piersiowych, pęcherzyki mleczne. Budują je specjalistyczne komórki, nazywane laktocytami – to właśnie one są bezpośrednio odpowiedzialne za produkcję mleka. Z pęcherzykami mlecznymi połączone są liczne przewody wyprowadzające (przewody mleczne). Najdrobniejsze z nich łączą się ze sobą, aż w końcu – na brodawce sutkowej – zauważyć można obecność około 8-10 przewodów wyprowadzających.

Zwykle wypływ mleka z piersi następuje dopiero po porodzie, nie jest jednak tak, że pokarm zaczyna powstawać właśnie dopiero wtedy. Pierwsze zmiany, które mają przygotować piersi do karmienia dziecka, zachodzą już w stosunkowo wczesnych etapach ciąży – mają one bowiem miejsce już w 16. tygodniu ciąży.

 

 

Hormony zaangażowane w laktację

Na proces powstawania mleka ma wpływ wiele różnorodnych hormonów. Najważniejsze działania odgrywają w tym przypadku:

  • progesteron: jego podwyższone w czasie ciąży stężenia wpływają przede wszystkim na rozwój pęcherzyków mlecznych,
  • estrogeny: doprowadzają one do tego, że już w czasie ciąży dochodzi do rozrastania się przewodów wyprowadzających mleko z piersi,
  • prolaktyna: u ciężarnej doprowadza ona do rozrostu zarówno pęcherzyków mlecznych, jak i struktur wyprowadzających pokarm. Innym działaniem prolaktyny jest modyfikacja gospodarki lipidowej organizmu – przygotowuje to ciało pacjentki do produkowania mleka.

Dlaczego w ciąży pokarm nie wypływa z piersi?

Część ciężarnych w czasie ciąży zauważa u siebie wycieki białawej treści z sutków, jest jej jednak zwykle niewiele. Skoro pokarm powstaje, to czemu nie wypływa? Otóż tak naprawdę ciąża jest okresem przygotowawczym dla gruczołów piersiowych. Tak jak estrogeny i progesteron wpływają w znaczący sposób na przebudowę gruczołów mlecznych, to jednak ich wysokie stężenia sprawiają, że produkcja mleka jest zahamowana. Już po urodzeniu dochodzi do gwałtownego spadku ilości tychże hormonów w organizmie i wtedy właśnie rozpoczyna się cały proces laktacji.

 


Etapy laktacji

Cały proces związany z produkowaniem pokarmu kobiecego jest na tyle skomplikowany, że można go podzielić na kilka etapów. Są nimi:

  • mammogeneza, czyli tak naprawdę wykształcanie się gruczołów piersiowych: przed okresem dojrzewania w piersiach obecne są zalążki gruczołów mlecznych, które w trakcie dojrzewania – dzięki hormonom takim jak np. estrogeny – zaczynają się m.in. rozgałęziać,
  • laktogeneza, czyli proces przygotowujący piersi do produkcji mleka. Wyróżnia się jej dwa etapy: pierwszy to opisane wyżej zmiany, które zachodzą w czasie ciąży. Drugi etap laktogenezy to z kolei czas już po porodzie, kiedy to zaczyna już dochodzić do właściwej syntezy kobiecego pokarmu.
  • laktacja, czyli produkowanie i wydzielanie kobiecego mleka,
  • inwolucja, czyli faza następująca wtedy, kiedy kobieta przestaje już karmić swoje dziecko piersią. W jej trakcie dochodzi do obumierania komórek gruczołów piersiowych, czego skutkiem jest inwolucja tkanki gruczołowej piersi.


 


Czynniki regulujące laktację

Po porodzie w powstawanie mleka zaangażowane są przede wszystkim dwa hormony: prolaktyna oraz oksytocyna. Pierwsza z wymienionych substancji wpływa na gruczoły i pęcherzyki mleczne – to właśnie prolaktyna stymuluje je do produkcji pokarmu. Oksytocyna jest z kolei hormonem, który doprowadza do wypływu mleka z kobiecej piersi. Ma ona bowiem zdolność prowokowania do skurczu komórek mięśniowych, które zlokalizowane są w otoczeniu struktur produkujących i wydzielających mleko – dzięki tymże właśnie skurczom mleko może wypływać z gruczołu piersiowego.

 


O ilości powstającego mleka decyduje… dziecko

Hormony hormonami, ale tak naprawdę o tym, jak dużo pokarmu jest produkowane przez piersi, decyduje samo dziecko. Wydzielanie obu wymienionych wyżej substancji jest bowiem bezpośrednio powiązane ze ssaniem piersi. Zwiększone wydzielanie prolaktyny ma miejsce wtedy, kiedy pierś jest opróżniana. Bodźcem stymulującym wydzielanie oksytocyny jest natomiast drażnienie brodawek sutkowych.

Jeżeli więc dziecko jest odpowiednio często i prawidłowo przystawiane do piersi, to mleka będzie powstawało po prostu tyle, ile maluch będzie potrzebował. Bezzasadne jest np. odkładanie karmienia na później z powodu tego, że mamie wydaje się, że jej pierś nie jest jeszcze odpowiednio pełna.

Istnieje również i odwrotna korelacja. Otóż wtedy, kiedy pierś jest przepełniona z powodu tego, że nie jest opróżniania, produkcja mleka ulega zahamowaniu. Jeżeli taki stan utrzymuje się przez dłuższy czas, to wtedy dochodzi w końcu do wspomnianej wcześniej inwolucji struktur odpowiedzialnych za produkcję mleka – kobieta traci (przynajmniej do czasu kolejnej ciąży i porodu) zdolność do karmienia piersią.

 

Z czego powstaje kobiece mleko?

Jednym z popularnych mitów jest ten o diecie matki karmiącej, o produktach wzdymających i powodujących kolki. Prawda jest jednak taka, że mleko nie powstaje z tego, co znajduje się w żołądku, a z tego, co zostanie wchłonięte do krwi. Różne składniki odżywcze – m.in. węglowodany, tłuszcze czy aminokwasy – właśnie drogą krwi trafiają do komórek gruczołów mlecznych i to właśnie te strukturą produkują z tych substancji odżywczych mleko. Dlatego, to, co jest ciężkostrawne dla mamy - nie jest ciężkostrawne dla karmionego przez nią dziecka. Jest natomiast możliwa reakcja alergiczna po zjedzeniu przez mamę alergenów, na które uczulone jest dziecko, bo za reakcje uczuleniowe odpowiadają białka zawarte w pożywieniu. W takim przypadku mama w konsultacji z alergologiem stosuje dietę eliminacyjną. Karmienie mlekiem mamy jest najkorzystniejsze dla alergików, istnieją dowody na ti, że mleko mamy zatrzymuje tzw. marsz alergiczny, czyli "pogłębianie" się alergii.

 

Źródła:

Florea M., Laktacja i karmienie piersią. Przegląd piśmiennictwa, Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 7, zeszyt 3, 165-170, 2014

Kowalska D., Gruczyńska E., Bryś J., Mleko matki – pierwsza żywność w życiu człowieka, Probl Hig Epidemiol 2015, 96(2): 387-398

https://opentextbc.ca/anatomyandphysiology/chapter/28-6-lactation/

 

Przeczytaj także:

Jak odstawić dziecko od piersi. Wywiad z Promotorką Karmienia Piersią

Leki antydepresyjne i inne leki psychotropowe a karmienie piersią

Czy to kryzys laktacyjny? Co robić?

 

 


Autor

Tomasz Nęcki - Lekarz

Jestem absolwentem Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu. Spośród wszystkich medycznych specjalności najbardziej interesują mnie aspekty związane z pediatrią i psychiatrią – planuję specjalizować się w psychiatrii dzieci i młodzieży. Wolne chwile spędzam na czytaniu (nie tylko medycznych pozycji ) oraz staram się jak najwięcej czasu spędzać na świeżym powietrzu – jazda na rowerze czy spacery najlepiej mnie relaksują.

Komentarze
21-09-2020
Ocena:
tak! ja też piłam holle! <3
10-01-2020
Ocena:
wszyscy zachwalaja ten laktosan a mi pomogla zwykla herbatka ekologiczna z Holle. moze z wzgledu na bio skladniki, moze po prostu sklad jest dobrze dobrany...tak czy inaczej ja bylam bardzo zadowolona.
10-09-2019
Ocena:
Po lactosanie naprawdę jest lepiej. Wcześniej dziecko było na piersi a mimo to płakało. Patrząc na wagę i długość snu widzę dużą różnicę. Teraz karmienia wyglądają inaczej, nawet przestały mnie boleć sutki. Wysypiam się i jestem spokojniejsza.
30-08-2019
Ocena:
Ucieszył mnie ten artykuł, ja również jestem zdania, że organizm wyprodukuje odpowiednią ilość pokarmu dla dziecka. Piję regularnie lactosan i staram się przykładać dziecko naprawdę bardzo często. W zasadzie cały czas jesteśmy razem.
03-10-2018
Ocena:
Bardzo ciekawe i w końcu zrozumiałam o co chodzi z tym przechodzeniem do mleka. Przechodzi to już po strawieniu rozłożone na składniki odżywcze, więc kapusta nie wzdyma dziecka!
29-08-2018
Ocena:
Też skorzystałam z jego wsparcie, ponieważ najbardziej mi smakuje. To miła odmiana po bawarkach i innych wynalazkach mojej mamy. Bardzo chciałam karmić swoje dziecko i mimo chwilowych kryzysów laktacyjnych, wszystko ładnie się poukładało.
23-08-2018
Ocena:
Karmienie piersią może stworzyć naprawdę dużą więź między matką a dzieckiem. Pamiętam jak przed urodzeniem swojej córeczki mówiłam, że będę karmić butelką. Później wszystko się zmieniło i teraz nie wyobrażam sobie innej metody. Piję regularnie lactosan mama, zawierający słód jęczmienny i staram się jeść zdrowo. To jest z korzyścią dla mnie i mojego dziecka.
ręczne odciąganie pokarmu

Ręczne odciąganie pokarmu – jak to zrobić?

2022-07-17
U niemal każdej młodej mamy prędzej czy później pojawia się potrzeba odciągnięcia mleka. Nie każda jednak dysponuje laktatorem. Na szczęście nadmiar mleka można odprowadzić również ręcznie – i nie jest to wcale tak trudne, jak mogłoby się wydawać. Sprawdź, jak ręcznie odciągać pokarm, aby poczuć ulgę i nie zrobić sobie krzywdy.
odciąganie pokarmu

Co ile godzin odciągać pokarm laktatorem?

2022-07-16
Świeżo upieczone mamy, które rozpoczynają „przygodę” ze ściąganiem mleka, zazwyczaj mają mnóstwo wątpliwości dotyczących tej czynności. Jak przyłożyć laktator? Jaki tryb włączyć? Co ile godzin odciągać pokarm laktatorem? Dzisiaj skupimy się przede wszystkim na ostatnim z wymienionych zagadnień. Sprawdź, ile trwa odciąganie pokarmu laktatorem elektrycznym i jak często w ciągu doby powinnaś powtarzać tę czynność.
odciąganie pokarmu

Odciąganie pokarmu, czyli jak odciągać pokarm. Jak go przechowywać?

2022-07-15
Powrót do pracy, trudności z karmieniem piersią czy konieczność pozostawienia dziecka z osobą trzecią – różne są powody, dla których koniecznie może okazać się odciąganie pokarmu. Wbrew pozorom, wcale nie jest ono intuicyjnie proste – młodym mamom często przytrafiają się błędy, które mogą wpłynąć na ilość uzyskiwanego mleka albo nawet na stan piersi. Dowiedz się, jak odciągać pokarm  w prawidłowy sposób i jak go potem przechowywać.
matka karmiąca piersią

Czy wybudzać noworodka do karmienia?

2022-07-10
Pytanie, czy wybudzać noworodka do karmienia, dręczy wielu świeżo upieczonych rodziców. Wbrew pozorom odpowiedź nie jest oczywista. Niektórzy twierdzą, że to absolutnie konieczne, inni – że dziecko samo obudzi się, gdy będzie głodne, więc należy pozwolić mu spać. Sprawdź co mówią na ten temat specjaliści. Wyjaśniamy również, czy wybudzać noworodka karmionego mlekiem modyfikowanym.
mleko matki

Ile razy można podgrzewać mleko matki?

2022-07-07
Matczyne mleko jest dla niemowlęcia najcenniejszym pokarmem. Nic zatem dziwnego, że mamom, które wkładają dużo wysiłku w jego ściąganie i odpowiednie przechowywanie, trudno jest wylać niedopite resztki. A może wcale nie muszą tego robić? Sprawdź, ile razy można podgrzewać mleko matki i w jaki sposób robić to poprawnie.
wklady laktacyjne

Jakie wkładki laktacyjne wybrać?

2022-04-24
Do grupy gadżetów, które są bardzo przydatne młodej mamie, należą wkładki laktacyjne – warto je kupić jeszcze przed przyjściem dziecka na świat. Jeśli nie wiesz, jakie wybrać, świetnie trafiłaś – podpowiemy ci, jakie wkładki laktacyjne wybrać i czym różnią się od siebie poszczególne ich rodzaje.
jak rozpoznać brak pokarmu w piersiach

Brak pokarmu po porodzie: jakie mogą być przyczyny?

2022-04-11
Jak rozpoznać brak pokarmu w piersiach? Czy da się temu zapobiec? Poznaj przyczyny zaburzeń laktacji po porodzie. Dowiedz się, jak wspomóc produkcję pokarmu domowymi sposobami. Sprawdź, dlaczego kobiety myślą, że mają za mało pokarmu.